رصد

کد خبر: ۹۶۵۴۴
تاریخ انتشار: ۰۸ مهر ۱۳۹۵ - ۱۲:۰۷

دکتر مصطفی دولت یار، مدیر کل اسبق اروپای وزارت امور خارجه/ همراهی همه جانبه و بی چون و چرای کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپا با آمریکا و رژیم صهیونیستی در تخاصم علیه ایران و علیه متحدین و دوستان ایران و علاقه مندان به گفتمان عدالت خواهانه انقلاب اسلامی در سطوح منطقه ای و جهانی طی 38 سال گذشته یک واقعیت آشکار و شاخص است که در هر گونه تحلیل واقع بینانه از چشم انداز تحولات روابط ایران و اروپا غیرقابل اغماض است. همچنین حمایت های بی دریغ فراگیر و مستمر کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپا از رفتارها و سیاست های خصمانه رژیم های لرزان و رو به افول مرتجع و استبدادی علیه مردم این کشورها و علیه ایران و دوستان و علاقه مندان به گفتمان «مردم سالاری دینی» جمهوری اسلامی ایران در چند دهه گذشته نیز یک واقعیت آشکار و غیرقابل انکار است که در هر گونه تحلیل واقع بینانه از چشم انداز روابط دو جانبه و دورنمای تحولات منطقه ای باید مدنظر قرار گیرد.


اروپا نیازمند همکاری ایران؛ دونالد تاسک، رئیس شورای اروپایی: لغو تحریم ها، انتخاب همکاری به جای تقابل حفظ منافع به جای تنش است// اتحادیه اروپا تمام تلاش خود را برای به نتیجه رسیدن مذاکرات به کار گرفت و این توافق، گام نخست برای توسعه همکاری هاست// اجرای سریع و دقیق توافق پروسه ای ساده نیست و سخت است که البته با اراده و عزم طرفین و همکاری و کمک اروپا، موفقیت نهایی در دسترس است. اتحادیه اروپا به همکاری ایران نیاز دارد و بدون شما نمی توانیم مشکلات را حل کنیم


تجربه تاریخی و عملکرد جاری کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپا نشان دهنده این واقعیت است که ادعاهای ان ها در خصوص توجه به ارزش هایی مانند آزادی، دموکراسی، حقوق بشر، قانون مداری، امنیت انسانی، محکومیت و مبارزه با خشونت و تروریسم، تساهل و مدارای اجتماعی و مذهبی، عدم تبعیض، حمایت از توسعه جامعه مدنی، عدالت اجتماعی و قضایی و... تا وقتی برایشان مهم است که منافع آن ها را تأمین کند. در غیر این صورت به راحتی از آن صرف نظر کرده و تحت عنوان «واقع گرایی» و «عمل گرایی» و با توجیه حمایت از «ثبات» و «منافع ملی» یا ضرورت «حمایت از متحدین»، بر تمام آن ارزش ها خط بطلان کشیده و از مرتجع ترین، فاسدترین، مستبدترین و سرکوب گرترین رژیم ها حمایت می کنند.


نمونه های عینی این سیاست در چند دهه گذشته در منطقه ما فراوان مشاهده شده است. دیروز خودکامگانی چون صدام در عراق، بن علی در تونس، قذافی در لیبی، مبارک در مصر و امروز شیوخ و حاکمان غیرمنتخبی که آشکارا ابتدایی ترین حقوق شهروندان را از اتباع جامعه خود دریغ می کنند، در زمره بهترین دوستان و متحدین دولت های اروپایی بوده و هستند.


اروپا و ایران


با توجه به نکات مذکور، روابط ایران و اروپا به ویژه در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد فراز و نشیب های متعددی بوده است. آخرین تحولات قابل توجه پس از توافق هسته ای (برجام)، علاوه بر سفرهای متعدد مقامات سیاسی و هیئت های تجاری – اقتصادی اروپایی به تهران، سفر رئیس جمهور روحانی به فرانسه و ایتالیا و سفر رئیس جمهور اتریش و نخست وزیر ایتالیا به تهران، سفر خانم موگرینی به همره هفت کمیسیونر اتحادیه اروپا در تاریخ 28 فروردین 1395 و سفر ژان کلودبارتلون، رئیس مجلس فرانسه به تهران است.


خانم موگرینی در سفرش به تهران اظهار داشت اتحادیه اروپا قصد دارد به روزهایی برگردد که شریک نخست تجاری و اقتصادی ایران بود. بیانیه مشترک موگرینی – ظریف در پایان این سفر به تفصیل حوزه های متعدد و متنوعی را که طرفین ظرفیت و علاقه برای همکاری دارند تبیین کرده است؛ از جمله مشورت های سیاسی برای همکاری در سطوح دوجانبه، منطقه ای و بین المللیف ارتقا و ترویج حقوق بشر، همکاری های اقتصادی، تجاری و سرمایه گذاری، کشاورزی، حمل و نقل (هوایی، دریایی، ریلی، جاده ای)، انرژی، تغییرات آب و هوا، همکاری هسته ای غیرنظامی، محیط زیست، دفاع غیرعامل در قبال حوادث طبیعی غیرمترقبه، همکاری های علمی – پژوهشی و نوآوری، تعلیم و تربیت، فرهنگ، مبارزه با مواد مخدر، مدیریت مهاجرت و پناهندگی، مسائل و بحران های منطقه ای، خشونت و افراط و تروریسم، اقدامات انسان دوستانه و...


اما همزمان با این سفرها و امضای یادداشت تفاهم های متعدد و ابراز تمایل ها برای توسعه همکاری ها، اظهارات نامربوط به اقدامات متناقضی از سوی برخی مقامات اروپایی نیز مشاهده می شود. از جمله:


*تصمیم شورای وزیران اتحادیه اروپا برای تمدید تحریم های حقوق بشری علیه ایران سه روز قبل از سفر خانم موگرینی و هیئت همراه در تاریخ 1395.1.25


*نامه 60 نماینده مجلس نمایندگان اروپا به موگرینی در آستانه سفرش به ایران که در آن به «حقوق بشر» به عنوان «اصلی ترین موضوع» مورد توجه اروپا در تعامل با ایران اشاره شده و همه چیز را «مشروط» به آن کرده است. «نقش منطقه ای» نیز از دیگر نکات مطروحه در این نامه است که نشان می دهد ظاهراً اروپا هنوز جایگاه واقعی ایران در منطقه را مطلوب خود نمی بیند.


*اظهارات موگرینی و برخی مقامات اروپایی در خصوص عدم همکاری آمریکا و توجیه سیاست «صبر و انتظار» اروپا با مقصر جلوه دادن آمریکا. به عنوان نمونه خانم ماریچه اسخا که (Marietje Schaake) معاون هیئت روابط با آمریکا در پارلمان اروپا می گوید: «اروپا به گروگان سیاست های آمریکا تبدیل شده است! ما توافق هسته ای را با هم به انجام رساندیم ولی اکنون آمریکا در مسیر اجرای آن مانع تراشی می کند!» پرسش این است که اروپا برای خروج از این وضعیت چه اقدامی کرده است؟


*وضع مقررات ویزا توسط آمریکا و سکوت اروپا


موج سفرهای مقامات سیاسی و اقتصادی اروپا به ایران پس از برجام با واکنش سریع آمریکا در تنظیم قانون ویزا و الزام اتباع اروپایی به اخذ ویزای آمریکا در صورت سفر به ایران مواجه شد. هدف این اقدام آشکارا پیشگیری از ورود اروپاییان به بازار جذاب و پرظرفیت ایران است. هر چند در خبرها اشاره شد که کمیسیون اروپا در حال بررسی اقدام متقابل است، اما اصولاً واکنش اروپا به اقدام آمریکا در خصوص ویزا بسیار منفعلانه و ضعیف بود.


*ایرباس و واکنش های پس از آن


در سفر رئیس جمهور روحانی به پاریس در هشتم بهمن 1394 یکی از توافق های تجاری امضا شده خرید 118 فروند هواپیمای ایرباس به مبلغ 10.5 میلیارد دلار بود که قرار بود هشت فروند آن طی دو ماه به ایران تحویل شود. اما در تاریخ 26 فروردین 1395 فابریس بره گیه، رئیس شرکت هواپیماسازی ایرباس، در دیدار با وزیر راه و شهرسازی ایران اشاره می کند که ما برای اجرای این قرارداد مشکلاتی داریم و منتظر «چراغ سبز» آمریکا هستیم؛ چراغی که گویا هنوز سبز نشده است. شرکت بوئینگ که به شدت علاقه مند به حضور دوباره در ایران است در تاریخ پنجم فروردین 1395 توانست مجوز اولیه عقد قرارداد با ایران (OFAC License) را بگیرد و بلافاصله مدیران آن برای انجام مذاکرات اولیه، سفری به ایران انجام دادند. به نظر می رسید بازار ایران صحنه جدید رقابت شدید بین بوئینگ و ایرباس شده است. با وجود این هنوز گشایشی حاصل نشده است.


*عدم همراهی بانک ها و بیمه های اروپایی؛ این در حالی است که با توجه به تجربه دیگر کشورها، اگر اراده و آمادگی لازم در اروپا وجود داشته باشد، همیشه راهکاری برای رسیدن به هدف وجود دارد.


ایران و آلمان


آلمان که در بین کشورهای اروپایی در مجموع به صورت سنتی بهترین روابط را با ایران داشته و تا قبل از بروز بحران هسته ای نخستین شریک تجاری ایران در اروپا بود، اکنون دچار سرگیجه سیاسی شده و با وجود تمایل صاحبان سرمایه، صنایع و تجار آلمانی برای احیای تعاملات خود با ایران، مخالفت خانم مرکل با تحرک جدی در تعاملات ایران و آلمان و به تبع آن ایران و اتحادیه اروپا قابل مشاهده است.


آلمان می توانست در فضای پسابرجام «نخستین میزبان» یا «نخستین مهمان» بلندپایه اروپایی رئیس جمهور روحانی باشد. اما چنین نشد و ایتالیا و فرانسه در این زمینه پیشتاز شدند. تصریحات خانم مرکل در 27 بهمن 1394 مبنی بر این که «تا زمانی که ایران موجودیت اسرائیل را به رسمیت نشناسد، رابطه عادی و دوستانه با ایران نمی تواند وجود داشته باشد» و تکرار این موضع در نامه اخیرش به فولکبرک، رئیس گروه پارلمانی دوستی اسرائیل – آلمان، بیانگر سردرگمی حاکم بر تصمیم گیران آلمانی در «فضای پسابرجام» است.


اما این سرگیجه و سردرگمی منحصر به آلمان نیست و در سطح اروپا نیز قابل مشاهده است.


نیاز اروپا به تغییر «پارادایم» سیاست خارجی


اروپا نیاز به بازخوانی روابط سه دهه گذشته خود با ایران، درس گرفتن از خطاهای متعدد و تجدیدنظر در پارادایم سیاست خارجی خود نسبت به ایران دارد. اما آیا اروپایی که اکنون از فقدان رهبر قوی، شجاع و بصیر (visionary) رنج می برد و هنوز سلامت و امنیت و پویایی خود را در سایه ائتلاف و همراهی با قدرت فائقه (هژمونیک) آمریکا می جوید، توانایی تغییر پارادایم و انتقال از سیاست «نکار و مقابله» به رویکرد «تفاهم و همکاری» با جمهوری اسلامی ایران را دارد؟


اروپا باید بداند و بفهمد که تداوم تحریم ها به بهانه و توجیهی نتیجه ای به جز تخریب و شکنندگی روابط نخواهد داشت. ذهنیت تحریم در اساس یک ذهنیت عقیمف منجمد و سلبی است. اروپا باید به فضای فکری و ذهنی سازنده، پویا و ایجابی وارد شود تا بتواند از ظرفیت های عظیم و عمدتاً مغفول و ناشناخته مانده در تعامل با ایران در جهت ساختن جهانی امن، پیشرو، مرفه، عادلانه و صلح آمیز به نفع خود و تمام بشریت بهره ببرد.


پیشتر در مقاله ای که در مجله آلمانی اروینت چاپ شد برای مخاطب اروپایی توضیح داده شد که دولت رئیس جمهور روحانی فرصتی دوباره برای غرب ایجاد کرده که بتواند با توجه به تجربیات و خطاهای تاریخی خود در تعامل با ایران، با کمترین هزینه پارادایم سیاست خارجی خود در قبال ایران را اصلاح کند.


البته تا زمانی که اروپا امنیت و رفاه خود را صرفاً در سایه همراهی و پیوستگی با آمریکا به عنوان «قدرت فائقه جهانی» ببیند، هیچ تصمیم و حرکت مستقل معناداری نمی تواند از خود ارائه کند؛ نه در حوزه سیاست، نه در حوزه اقتصاد و نه در حوزه فرهنگ.


با وجود ظرفیت های کم نظیر ایران در حوزه های مختلف از جمله انرژی، صنایع، علوم، فرهنگ و گفتمان سازی، بازار و سرمایه و... تا اروپا «پارادایم» خود نسبت به ایران را اصلاح نکند اتفاق خاصی نخواهد افتاد. با سیاست «صبر و انتظار» و روزمرگی فقط زمان و فرصت ها را از دست خواهیم داد.


*اکنون آمریکا وارد فضای مبارزاتی انتخاباتی شده و تا پایان سال 2016 اروپا باید منتظر بماند و ببیند رئیس جمهور و دولت بعدی آمریکا چه رویکردی را راجع به ایران اتخاذ خواهد کرد.


*در ابتدای سال 2017 ایران وارد فضای مبارزات انتخاباتی خواهد شد و اروپا منتظر می ماند ببیند رئیس جمهور و دولت بعدی ایران چه رویکردی را اتخاذ خواهد کرد.


در این فاصله ها، تحولات پرشتاب منطقه ای هر روز حادثه و پدیده های غافلگیر کننده ای برای همه خواهد داشت؛ سورپرایزهایی با پیامدهای جهانی.


برای پیش گیری از حوادث غافلگیر کننده بیشتر و دارای پیامدها و پس لرزه های جهانی، به ویژه در مناطق غرب و جنوب آسیا، مدیترانه، قفقاز و آسیای مرکزی، به الگو و ساز و کاری برای مذاکرات منطقه ای و حل و فصل صلح آمیز اختلافات در هر منطقه نیاز داریم. شاید تجربیات و سازوکارهای سازمان امنیت و همکاری اروپا (OSCE) بتواند مفید واقع شود. ایران می تواند در این راستا شریک و بازیگر تعیین کننده ای باشد، اگر اروپا بتواند به تصمیم برسد. اما آیا می تواند؟


 منبع: ماهنامه همشهری دیپلماتیک، شماره 93

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

چه کسی تضمین میکند با تفکیک وزارتخانه‌ها وضع بهتر شود؟

مسابقه مهاجرت به ماه

پاکستان هم به فکر نجات پول ملی‌اش از چنگال دلار افتاد

دلالان ارز گیج شدند!

بیشتر ایرانی ها این نام را شنیده اند!

کاهش قیمت در بازار خودرو ادامه دارد

جنسی که آمریکا تحریم نکرد!

حقوق کارکنان وزارت نفت 36.5درصد اضافه شد

ثبات نسبی قیمت‌ها در بازار

چرا سکه و طلا دوباره گران شد؟

خرید اقساطی از دیجی کالا و 50 فروشگاه دیگر – بدون چک و ضامن

حال و هوای صحبت در مقابل رهبر انقلاب

واکنش خانواده هاشمی به اظهارات عباس عبدی

فرید زکریا:‌ ترامپ ملی گرایی ایرانیان را دست کم گرفته

پیام‌های متناقض کاخ سفید برای خاورمیانه

ناصری: مردم تفاوتی میان اصلاح‌طلب و اصولگرا قائل نیستند

توصیه مهم رهبرانقلاب به نامزدهای ریاست جمهوری چه بود؟

دیدار جمعی از دانشجویان با رهبر انقلاب

ریابکوف: کمیسیون اجرای برجام باید زودتر تشکیل شود

یک سناتور دیگر ادعای ترامپ علیه جان کری را تکرار کرد

پانتا: دولت آمریکا راهبرد مشخصی در سیاست خارجی خود ندارد

یورش ارتش عربستان در جبهه نجران به دست یمنی‌ها درهم شکست

ترامپ بازهم برای خودش نوشابه باز کرد

ربوده شدن صندوق‌های رای‌گیری در شمال هند

کناره‌گیری دو دستیار ارشد دیگر کاخ سفید

پیشنهاد کشوری در حاشیه خلیج فارس برای میزبانی از عمر البشیر

اختلافات درباره پایان یا تداوم ریاست جمهوری اشرف غنی بالا گرفت

نشنال اینترست: بدهی ۲۲ تریلیون دلاری آمریکا همچنان در حال افزایش است

طرح جدید عراق برای تامین امنیت منطقه سبز بغداد

حمله سایبری هکر‌های داعشی به وب‌سایت پلیس هند

توصیف مقام عرفانی حضرت زهرا(س) در محضر رهبر انقلاب

ماجرای مادری عجیب با 38 فرزند

تعریفی متفاوت از خانه و خانواده

شعری که دانش آموزان آمریکایی می خوانند

بریدن لاله گوش مردم برای زورگیری

جلوگیری از گرانفروشی برنج در یک فروشگاه زنجیره‌ای معروف

غافلگیری وانت مزدا در سیل

تابستان پروانه شکار صادر نمی‌شود

مرگ ۲ کودک در سیل شهرستان میبد

نتایج کنکور دکتری ۹۸ امروز منتشر می‌شود