رصد

کد خبر: ۹۸۴۳۰
تاریخ انتشار: ۰۲ آبان ۱۳۹۵ - ۱۳:۰۷
«‎هیئت وزیران در جلسه مورخ 15/12/61، بنا به پیشنهاد وزارت آموزش و پرورش تصویب کردند، سازمان پژوهش‎ و برنامه‎ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش مجاز است نسبت به خرید چهار عدد کامیون خاور پنج تن و یک عدد وانت جهت حمل و توزیع به موقع کتب‎ درسی در سراسر کشور از محل تولیدات داخلی به شرط وجود اعتبار و با رعایت سایر مقررات اقدام کند».
این متن مصوبه‎ای است با امضاء نخست‎وزیر وقت که در سال‎‎های اول انقلاب از طرف هیئت وزیران ابلاغ شده است. جست‌وجویی مختصر در قوانین جمهوری اسلامی، نمونه‎‎های دیگری از این‎گونه مصوبات را آشکار خواهد کرد.
اجازه خرید چهار دستگاه کامیون خاور پنج تن
انقلاب اسلامی ایران در ‎حالی به ثمر نشست که به‎خاطر سیاست‎‎های دیکتاوری پهلوی، موج جهل و بی‎سوادی، بر سرتاسر کشور سایه انداخته بود. طبیعتا در چنین شرایطی انقلابیون، در زمره اولین اقدامات خود، رفع مسئله بی‎سوادی را در دستور کار می‎گذارند: «ما باید در برنامه دراز مدت، فرهنگ وابسته کشورمان را به فرهنگ مستقل و خودکفا تبدیل کنیم و اکنون بدون از دست دادن وقت و بدون تشریفات خسته‎کننده برای مبارزه با بی‎سوادی به‎طور ضربتی و بسیج عمومی قیام کنید تا ان‎شاءالله در آینده‎ای نزدیک هر ایرانی نوشتن و خواندن ابتدایی را آموخته باشد». این بخشی است از پیام مهم امام خمینی (ره) در هفتم دی ماه 58 که در آن خواستار مبارزه ضربتی با مسئله بی‎سوادی می‎شوند.
نگاهی به آمار‎ها نشان می‎دهد عقلانیت حاکم بر رفتار رهبران انقلاب، ثمربخش واقع شده است. میزان باسوادان کشور در سال 1355، معادل 47. 5 درصد بوده است، یعنی کمتر از نیمی از جمعیت کشور، ولی در سال 1375 آمار با سوادان کشور به حدود 80 درصد جمعیت واجد شرایط باسوادی رسیده است و در حال حاضر تقریبا مسئله بی‎سوادی در ایران ریشه کن شده است.
به هر تقدیر شاید در روز‎های جنگ و در بحبوحه شعار نهضت سوادآموزی، یکی از مهم‎ترین دغدغه‎‎های متصدیان نظام آموزشی کشور آن بوده است که کتاب‎‎های درسی را به چه شیوه و با چه امکاناتی، در موعد معین به دست دانش آموزان سراسر کشور برسانند. نسل دوم و سوم انقلاب به‎خاطر دارد که یکی از مهم‎ترین دغدغه‎‎های دانش آموزان این بوده است که آیا مهر را کتاب به دست آغاز خواهند کرد یا اینکه ناچار خواهند شد کتاب‎هایشان را اواخر مهرماه تحویل بگیرند و جلد کنند. طبیعتا در دهه اول انقلاب، اجرایی‎ترین دغدغه آموزشی کشور، گسترش کمی و فراگیری نظام آموزشی در کل کشور بوده است. مرور ادبیات سیاسی پیرامون موضوعات مدرسه و آموزش و پرورش می‎تواند گویای محوریت این نوع از دغدغه‎ها باشد.

20 میلیون تومان برای تعدیل حجم کتب درسی
‎«هیئت وزیران در جلسه مورخ 11/8/73 بنا به پیشنهاد سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش و تایید سازمان برنامه و بودجه تصویب کرد: ‎مبلغ 200 میلیون ریال از محل اعتبار ردیف 503002 ‎هزینه‎‎های پیش‎بینی نشده عمرانی، قانون بودجه سال 1373 کل کشور به‎منظور‎ انجام پروژه‎‎های تحقیقاتی در رابطه با تعدیل حجم کتب درسی در اختیار سازمان پژوهشی و برنامه‎ریزی آموزش وزارت آموزش و پرورش قرار گیرد تا پس از ‎مبادله موافقت‎نامه با سازمان برنامه و بودجه برابر مقررات مربوط، هزینه شود».
شاید بتوان گفت این مصوبه نمونه‎ای است از مصوبات دهه دوم هیئت وزیران که با امضاء ‎حسن حبیبی، معاون اول رئیس‎جمهور ابلاغ شده است.
با رفع تهدیدات نظامی و تثبیت کامل جمهوری اسلامی و همزمان با شکل‎گیری برنامه‎‎های توسعه، آرام آرام اندیشه اصلاح و کارآمدسازی نظام آموزش و پرورش رونق بیشتری گرفت. خواست و مطالبه عمیق انقلاب اسلامی در مفاد قانون اساسی متجلی و منعکس شده است. طبق مقدمات و اصول قانون اساسی، حکومت اسلامی باید به‎دنبال «پرورش انسان با ارزش‎‎های والا و جهانشمول اسلامی» باشد. طبیعتا برای تحقق این خواسته یکی از جدی‎ترین و حیاتی‎ترین نقش‎ها بر دوش نظام آموزش و پرورش قرار می‎گیرد.

متمایز شدن گلوگاه‎‎های نظام آموزش و پرورش
پس با افزایش عمر انقلاب اسلامی، دغدغه و نگرانی نسبت به هدفمندی و کارکرد‎های نظام آموزش و پرورش جدی‎تر شده است. با مسن‎تر شدن نظام آموزشی انقلابی کشور، و با انباشت دانش و تجربه این نهاد، گلوگاه‎‎های اثربخشی این نظام بیشتر متمایز شده و حساسیت‎‎های نخبگانی افزون‌تری را به خود جلب کرده است.
از زمره محوری‎ترین بخش‎‎های نظام آموزشی، کتاب‎‎های درسی دانش آموزان است. بی‎تردید اساسی‌ترین منبع معرفتی مدارس که رسالت انتقال مفاهیم، مهارت‎ها و ارزش‎ها را به دوش می‎کشد کتب درسی است. از این جهت ضعف یا بی‎سامانی در این رکن، می‎تواند صدمات جبران‌ناپذیری را بر پیکره نظام آموزشی کشور وارد آورد. برای همین است که همواره در دوره همه وزرای آموزش و پرورش، یکی از محور‎های مخالفت معترضان به عملکرد وزرا، مسئله کارآمدی کتب درسی بوده است.

سیاهه‎ای از نقیصه‎‎های کتب
اگر بخواهیم سیاهه‎ای از نقیصه‎‎های مطرح شده در طول سال‎‎های مختلف را فهرست کنیم می‎توانیم به این موارد اشاره کنیم:
1. حجم نامتناسب و محتوای کتاب‎‎های درسی و فشار زیاد بر دانش آموزان
2. تطبیق نداشتن روش‎‎های تدریس با محتوای کتاب‎‎های درسی
3. شتابزدگی و سرعت در تغییر مفاد و ماهیت کتب درسی
4. تشویش ذهنی دانش آموز و نگرانی خانواده‎ها به‎خاطر تغییرات مکرر کتاب‌ها
5. دخالت‌های سیاسی و حزبی در افزودن یا کاستن برخی سرفصل‎ها در کتب
6. تطبیق نداشتن صددرصدی سرفصل کتاب‎ها با جهان‌بینی اسلامی و پیروی از الگو‎های اندیشه غربی
7. ناکارآمدی کتاب‎ها و مضامین آن در امر مهارت‌آموزی دانش آموزان
8. اضافه بار آموزشی کتاب‎‎های درسی بر دوش دانش آموزان و آموختن مواد زائدی که هیچ نفعی به حال متربی ندارد.
9. پوشش ندادن برخی موضوعات مهم نظیر سبک زندگی
10. روزآمد نبودن کتاب‎ها در پوشش‌دهی برخی مفاهیم مورد نیاز مثل سواد رسانه‌ای
11. حافظه‌محوری کتاب‎‎های درسی و نگاه فرمولی به آموزش‌ها
12. نظام‎‎های ارزیابی قدیمی و کهنه
13. پیش‎بینی نکردن ‎ساز و کار‎های لازم برای آموزش مهارتی معلمان برای تدریس کتب
14. عدم توفیق کتب درسی در درونی‎سازی ارزش‎‎های انقلابی اسلامی و جامعه‌پذیر کردن دانش آموزان
15. فقدان ارتباط پویا بین کتاب‎‎های مختلف در هر مقطع مدرسه و عدم تبعیت از الگوی جامع
می‌توان با مرور مطالب روزنامه‎ها، خبرگزاری‎ها، سخنرانی‎‎های سیاسی، مصاحبه‎‎های مردمی موارد بسیار زیاد دیگری به سیاهه بالا اضافه کرد. شاید همین موج اعتراض پردامنه در طول همه سال‎ها باعث شده است همه وزرای آموزش و پرورش و عوامل آن‎ها بحث تغییر کتاب‎‎های درسی را جدی بگیرند و مدام در حال ساخت و‎ ساز باشند.
سند تحول آموزش و پرورش، یک گام مهم
با عنایت به جمیع موارد ذکر شده در بالا، ضرورت تدوین یک سند جامع برای نظام آموزش و پرورش، همواره مورد مطالبه خبرگان بوده است. در صدر مطالبه نخبگانی نسبت به این موضوع می‎توان به دیدگاه‎‎های مقام معظم رهبری اشاره کرد. «آموزش و پرورش باید روزبه‎روز با هدف‎های کلان و بسیار مهمی که برای او وجود دارد خود را بیشتر تطبیق دهد. نظام آموزش و پرورش باید در همین جهت، یک تحول اساسی پیدا کند... معتقدیم احتیاج به یک حرکت تحول‎گونه‎ای وجود دارد. طراحان فکور و اندیشمند، در زمینه‎‎های سازماندهی و شکل دادن به محیط‎های درسی و کلاس‎های درسی و محتوای آن‎ها و تربیت معلمین و ترسیم خطوط مهم و روشن در مجموعه آموزش و پرورش، باید کار‎های تحول‎آمیز و مهم بکنند». (12/2/86)
خوشبختانه با درک ضرورت و اهمیت این امر و در پاسخ به ندای هوشمندانه رهبر معظم طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، به‎مثابه سند تحول راهبردی نظام آموزش و پرورش در افق چشم‎انداز 20 ساله جمهوری اسلامی ایران در دستور کار شورای عالی آموزش و پرورش قرار گرفت. سرانجام پس از بحث و بررسی‎‎های فراوان سند مذکور تدوین و در سال 1389 در شورای عالی آموزش و پرورش و در سال 1390 در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید.
در سال‎‎های بعد اجرایی‎سازی و پایبندی به متن این سند در صدر مطالبات رهبری از نظام آموزش و پرورش قرار گرفت: «یک مسئله هم مسئله تحول بنیادین آموزش و پرورش است. آنچه مهم است این است که در باب این تحول بنیادین، اصل اینکه نظام آموزش و پرورش ما احتیاج به یک تحول دارد را همه پذیرفته‎اند. این نظام قدیمی آموزش و پرورش در کشور، اگر هیچ عیب دیگری هم نمی‎داشت، همین که با گذشت زمان هیچ نوآوری در آن به‎وجود نیامده بود، کافی بود که انسان آن را رد کند و معتقد باشد به تحول بنیادین. این سند تحولی هم که خوشبختانه دو سه سال پیش فراهم شد و ابلاغ شد و براساس آن برنامه‎ریزی شد، از نظر کارشناسان زبده و برجسته آموزش و پرورش، یک سند خوبی است، سند متینی است. ‫آن‎هایی که اهل این کارند، خبره این کارند، این سند را تایید می‎کنند؛ می‎گویند سند تحول بنیادین که با ساعت‎ها کار، با زمان‎های طولانی و با تلاش فراهم شده است، همه کمک کرده‎اند که این سند بحمدالله فراهم شد و ابلاغ شد، این را کارشناس‎‎ها و خبره‎‎های آموزش و پرورش تایید می‌کنند و می‌گویند سند بسیار متقن و مهمی است. پس این سند باید اعمال بشود». (16/2/94)‬

برنامه درسی ملی، گام مهم بعدی
البته تدوین و تصویب سند تحول بنیادین گام موثری در حوزه نظری و عملی تلقی می‎شود. ولی مهم‎تر از آن فرایند اجرا و نیل به اهداف تعیین شده در سند است. چه‎بسا بهترین برنامه‎ها روی کاغذ مانده و هرگز به عمل تبدیل نمی‎شود. لذا از آنجایی که یکی از زیر نظام‎‎های اصلی سند تحول بنیادین آموزش وپرورش، زیرنظام «برنامه درسی ملی» است که در سال 1392 به تصویب شورای عالی آموزش وپرورش رسید، باید نخبگان و کارشناسان، فارغ از تکاپو‎های سیاسی و هیاهو‎های حزبی، به مسئله اجرایی‎سازی این سند حساسیت نشان داده و آن را مطالبه کنند.
در سند برنامه درسی ملی، سعی شده است منبعث از سند تحول، به چالش‎ها و نقیصه‎‎های موجود در کتاب‎‎های درسی پرداخته و آن را مرتفع کند. دولت حاضر نیز مدعی است در فرایند تغییر کتب درسی و حذف و اضافه کردن برخی درس‎ها و سرفصل‎ها، متن سند را مستمسک خود قرار داده است. پس شایسته است رسانه‎ها و کارشناسان، عملکرد وزارت آموزش و پرورش را مبتنی بر سند مذکور به بوته نقد کشیده و ضمن شناسایی نقاط مثبت و قوت، انحرافات یا ضعف‎ها را گوشزد کنند.

جزئیاتی از سند برنامه درسی ملی 
بر اساس سند برنامه درسی ملی، سال تحصیلی از اول مهر تا پایان شهریورماه سال بعد تعیین شده است. ضمن آنکه در خصوص تعداد ساعت آموزشی مقاطع مختلف تحصیلی، اعداد زیر مشخص شده است:
ابتدایی: 925 ساعت
دوره متوسطه اول: 1110 ساعت
دوره متوسطه دوم: 1295 ساعت
فنی و حرفه ای: 1480 ساعت
علاوه بر ساعات فوق 50 ساعت فعالیت فوق برنامه خارج از مدرسه و همچنین 50 ساعت متناسب با شرایط محلی در اختیار استان‎ها قرار گرفته است. ساعات کار هفتگی نیز برای مقاطع مختلف به شرح زیر محاسبه شده است:
دوره ابتدایی: 25 ساعت یا جلسه
دوره متوسطه اول: 31 ساعت یا جلسه
دوره متوسطه دوم نظری: 35 ساعت
فنی وحرفه‎ای و کار و دانش: 40 ساعت
مبتنی بر سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، مقاطع تحصیلی نیز دچار دگرگونی شده است. نظام آموزشی شامل شش سال دوره ابتدایی و شش سال دوره متوسطه (جمعا 12 سال) و هر دوره تحصیلی نیز به دو دوره سه ساله تقسیم می‎شود که دوره آموزشی عمومی شامل (دوره ابتدایی و دوره متوسطه اول) و نیمه تخصصی (دوره دوم متوسطه دوم) است.

نتیجه
نظام آموزش و پرورش برای اولین‎بار صاحب یک نقشه جامع به نام برنامه درسی ملی شده است. این اقدام بسیار ارزشمندی است که می‎تواند همه عملیات نظام برنامه‎ریزی درسی را بر مبنای این نقشه جامع به انجام برساند. لذا چنین سندی نقطه قوت و فرصت مغتنمی است. ضمن آنکه مبانی برنامه درسی ملی برگرفته از فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی است. این در‎ حالی است که نظام برنامه‎ریزی ایران در سال‎های گذشته براساس فلسفه تربیتی بیگانه و غربی بوده است و همسویی کمتری با جامعه اسلامی ایران داشته است. تدوین برنامه درسی ملی مبتنی بر هفت مبنای اصلی با رویکرد اسلامی و دینی شامل: مبانی هستی شناسی، انسان شناسی، معرفت شناسی، ارزش شناختی، دین شناختی، روانشناسی و جامعه‎شناسی بنا شده است. تلاش فراوانی شده است که مبانی فلسفی و علمی مورد نظر براساس منویات اسلام، قرآن و عترت (علیه‎السلام) تنظیم شود. بنابراین، این موضوع از امتیازات اصلی تحول بنیادین محسوب می‎شود.
در تنظیم روح حاکم بر برنامه‎‎های درسی هم سعی شده است بر روش‎های تدریس فعال، اکتشافی، کاوشگری و حکمت محور پافشاری شود. در صورت اجرایی‎سازی دقیق این نقشه، به‎نظر می‎رسد در درازمدت شاهد ارتقای خلاقیت، نوآوری و تولید دانش‎‎های جدید در نظام آموشی خواهیم بود و حافظه محوری دانش آموزان جای خود را به مسئله محوری و پژوهش مداری خواهد داد و در نتیجه آن، نظام یاددهی و یادگیری در ایران با پویایی جدیدی مواجه خواهد شد.
همه این محاسن در صورتی به ثمر خواهد نشست که صاحبان اندیشه و کارشناسان امر در تحلیل رفتار‎های وزارت آموزش و پرورش و نقادی عملکردها، بر مفاد سند بنیادین تحول و سند درسی ملی، پافشاری کنند و از آن کوتاه نیایند
مطالب مرتبط
برچسب ها: مطالب مجلات
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

راه طولانی قانونی شدن مالیات بر عایدی سرمایه‌

دلیل استقبال نکردن ایرانی ها از موتورسیکلت‌های برقی

دلار زدایی از اقتصاد روسیه

ماجرای گرانی چادر چیست؟

ثبات نرخ طلای سرخ در بازار

ایران رتبه دوم مبارزه با قاچاق کالا را کسب کرد

اتفاقی جدید در سازمان خصوصی سازی

تمایل بازار ارز برای ورود به کانال ۱۰ هزار تومان

اعلام آمادگی ایران برای کاهش تعرفه با عراق

جذب ۱۰ هزار میلیارد تومان سرمایه بخش خصوصی در بنادر کشور

ظریف وارد کاراکاس شد

انگلیس مدعی توقیف دو کشتی توسط ایران شد

واکنش ترامپ به توقیف کشتی انگلیسی توسط ایران

واکنش آمریکا به توقیف نفتکش انگلیس توسط ایران

علت توقیف نفتکش انگلیسی توسط سپاه مشخص شد

سپاه پاسداران یک نفتکش انگلیسی را توقیف کرد

واکنش ایران به ادعای معاون ترامپ

اظهارات طعنه‌آمیز ظریف خطاب به دولتمردان آمریکا

مترقی‌ترین طرح مجلس!

ادعایی درباره هدایت نفتکش انگلیسی به سمت ایران

بایدن: ترامپ عاشق دیکتاتورهاست

تظاهرات در برخی استان‌های عراق

انفجار مین جان پنج روستایی را در غزنی گرفت

نماینده مجلس لبنان در حمایت از زنان استعفا کرد

ورود سری جدید اس 400 به ترکیه

جاسوسی هواپیمای آمریکایی از مواضع حشدالشعبی

آمریکا «سلمان رؤوف» را در فهرست تحریم قرار داد

روسیه گوگل را جریمه کرد

چشم بن‌سلمان به جمال چه کسی روشن شد!

بازداشت مردی که برای داعشی‌ها سنگ تمام می‌گذاشت

توضیح وزیر علوم درباره ضرب و شتم دانشجو توسط استادش

غرق‌شدن جوان ۳۰ساله در یکی از سدهای شهرستان طارم

حرکات نمایشی کاروان عروسی فاجعه به بار آورد!

چه عواملی مانع ازدواج می‌شود؟

آتن لرزید

وضعیت وخیم متروی نیویورک پس از بارش باران!

نگاهی به حسینیه شیعیان در مدینه

امکان نوبت گیری پزشکی با موبایل در کشور

انفجاری مهیب در یکی از تأسیسات گازی مرکز چین

زمین‌گیر شدن یک فروند هواپیمای حجاج