رصد

کد خبر: ۹۸۹۰۲
تاریخ انتشار: ۰۶ آبان ۱۳۹۵ - ۱۵:۲۳
در باب واقع گرایی به سیاق کیانوری و اخلاقی که حزب توده در سیاست بنیان گذاشت

سردبیر/ کارنامه چهارساله حزب توده در فاصله انقلاب ایران تا برخورد و ضربه به حزب در بهمن 1361، هنوز چندان در معرض بررسی تاریخی و داوری عمومی قرار نگرفته است. سهم آن حزب، در دوگانه کردن فضای پس از انقلاب و تزریق خشونت به رقابت های سیاسی، با مروری بر نشریات و مواضعی که در سال های پس از انقلاب منتشر و اتخاذ کرده، به روشنی قابل ارزیابی است. حزب توده و در رأس آن نورالدین کیانوری، در فضای ضدامپریالیستی انقلاب ایران و در شرایطی که بند اول شعار «نه شرقی، نه غربی» همچنان در تعلیق بود، عجیب نبود که تا مدتی خوش بدرخشند؛ و خوش درخشیدند. برای کیانوری که وظیفه اول یک انقلابی را «افشاگری توطئه ها» می دانست و در وارد کردن اتهام جاسوسی آمریکا به نیروهای غیرچپ، گوی سبقت از دیگر انقلابیون ربود، و با همین اتهام برای خالی کردن صندلی از زیر پای دولت موقت و حذف دولت میانه روی بازرگان کوششی را فرو نگذاشت، سال های اول انقلاب، سال های خرامیدن و تاختن بود. اما طشت رسوایی اهتمام تاریخی که آن حزب در چهار سال ابتدایی انقلاب اسلامی در افشای توطئه نیروهای خارج از اردوگاه شوروی به خرج داده بود، خیلی زود از بام تاریخ افتاد؛ وقتی کیانوری و اعضای حزبش، بلافاصله پس از بازداشت در بهمن 1361 به جاسوسی برای همسایه شمالی اعتراف کردند و خیلی زود به «مُسیلمه کذّاب» و یارانش تبدیل شدند. و طنز تلخی بود که سران حزب توده که تا توانستند با پنهان شدن پشت خلق، بر حذف نیروهای غیرخلقی پای فشردند، در نهایت خود در برابر خلق، در جایگاه متهم قرار گرفته بودند؛ با این تفاوت که اتهام نفوذ و جاسوسی آن ها برای شوروی، آشکارتر و اثبات شده تر از همه اتهامات مشابهی بود که هر وقت و هر زمانی، دیگر نیروهای سیاسی را در جایگاه اتهام جاسوسی برای کشورهای دیگر قرار داده بود.


مدافعان حزب توده بارها از واقع گرایی کیانوری در سیاست و رئالیستی بودن سیاست ورزی حزب محبوب شان در سال های پس از انقلاب سخن گفته اند. (اگر واقع گرایی چنین معنایی فراخی دارد، عجیب است که آن پیشتازان واقع گرایی، واقعیت پیش روی حزب شان را پیش بینی نکرده بودند.) کیانوری، البته سیاستمداری واقع گرا بود و در عصر تکثیر رومانتیسم انقلابی در فضای انقلابی، واقع گراتر از آن بود که به ورطه رومانتیسم کشیده شود؛ چنان که تروتسکی در وصف لنین گفته بود که او «کمتر تمایل داشت به جنبه زیبایی شناسی انقلاب بپردازد یا مزه رومانتیسم آن را زیر دندان بچشد»، کیانوری نیز همچون لنین، پرشور اما سرد (نه همچون تروتسکی، پرشور و گرم) مبتکر نوع واقع گرایی در سیاست بود؛ اما واقع گرایی به کدام معنا؟ واقع گرایی و رئالیسم کیانوری و حزب توده در سیاست، نه بر اساس پایبندی به اخلاقی نتیجه گرایانه در سیاست، و نه معطوف به یک جامعه بازتر و آزادتر، که معطوف به خدمت گذاری اردوگاه شوروی و تضعیف اردوگاه ضدشوروی، آن هم به هزینه وداع با هر نوع اخلاقی در سیاست بود.


هیچ نشنیده ایم حتی از پیروان حزب توده که از فضیلتی اخلاقی در مقتدای سیاسی شان یاد کرده باشند. کیانوری پیش از آن که در وادی مقدس سیاست تا قله فعالیت حزبی بالا بیاید، همچون بسیاری از همتایان مارکسیست – لنینیست اش، با اخلاق در سیاست وداع کرده بود و به احترام سیاست، نعلین خلاق از پای در آورده بود؛ تا نشان داده باشد که در نظرش اصالت نه با اخلاق که با قدرت است؛ قدرت، فارغ از خیر و منفع عمومی و مستقل از هرگونه دغدغه اخلاقی.


حزب توده و در رأس آن کیانوری، با اتکایش به واقع گرایی در سیاست، به هر ائتلافی که وجه مشترک ضدامپریالیستی داشت، انسجام بخشید؛ بی هیچ توجهی به تقویت یا تضعیف ائتلاف های ممکن دموکراسی خواهانه. حزب توده بذری را که نباید در زمین سیاست کاشت، وقتی حق مخالفت کردن، متفاوت فکر کردن و منتقد بودن را به حقه بورژوازی و امپریالیسم غربی تعبیر کرد ... و با چنین کارنامه ای 75سالگی تأسیس حزب توده، نه جای تکریم که جای کی بررسی منتقدانه تاریخی دارد؛ که چه شد یک حزب به مرور از یک فعالیت جمعی دموکراتیک به منتهی الیه بداخلاقی سیاسی و اتهام زنی رسید و در مقام قدیمی ترین جریان سیاسی ادامه دار در تاریخ معاصر ایران، اخلاق بی اخلاقی را در سیاست بنیان گذاشت و خود قربانی عملکرد خود شد؛ چه شد که صیاد در صید افتاد؟


منبع: ماهنامه اندیشه پویا، شماره 38

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

کاهش دو هزار تومانی دلار تنها در چند روز

چرا صادرات سوخت ایران به افغانستان ممنوع شد؟

بسته جدید تسهیلات گره گشای بازار مسکن

همتی: قیمت ارز ۲ هفته‌ای ۲ هزار تومان ارزان شد

کاهش حاشیه بازار راهی برای مقابله با دلالی

آمار قیمتی کالا‌های اساسی با ارز ۴۲۰۰ تومانی

خوانساری: اقتصاد، سال سختی را پیش رو دارد

روند برگشت ارز برای صادرکنندگان کانالیزه شد

افتتاح بیش از 20 طرح عمرانی در خراسان جنوبی

افزایش ۳۱ درصدی هزینه ساخت مسکن در تهران

گله رهبر انقلاب از ترویج زبان بی‌هویت در صدا و سیما

گزینه احتمالی فراکسیون امید برای ریاست مجلس

دستور کار جلسه علنی مجلس

واکنش سخنگوی موگرینی به تنش‌های میان واشنگتن و تهران

وزیر دفاع انگلیس ایران را تهدید کرد

پاسخ موسوی به تهدید توئیتری ترامپ

تحلیل فلاحت‌پیشه از پشت پرده شلیک به سفارت آمریکا

شعری که چشمان‌ رهبر انقلاب را تَر کرد

توضیحات سفارت ایران درباره حادثه تروریستی مسیر راه آهن خواف - هرات

اظهارنظر جدید ترامپ درباره مذاکره با ایران

گاندی در آستانه شکست

ترامپ، بایدن را به باد انتقاد گرفت

مراسم تحلیف رئیس جمهور جدید اوکراین؛ از بازیگری سریال تا سوگند ریاست جمهوری

دلیل مخالفت آمریکا با خرید "اس400" توسط ترکیه

رمزگشایی اسد از یک واقعیت

رسوایی سیاست‌مداران اتریشی

راز عصبی شدن آقای اون در دیدار با ترامپ

افزایش سرطان درمیان زنان ایتالیایی

دست و پازدن اروپا در برابر چین و آمریکا

حمله پهپادی ارتش یمن به فرودگاه نجران عربستان

کشف شیشه در هواپیمای بم –تهران؛ چهار نفر از کارکنان فرودگاه بم دستگیر شدند

بارش باران پس از تندباد سراغ اهواز رفت

آزمایشگاه جنایی، قـاتل را معرفی کرد

توضیحات رئیس مرکز سنجش و پایش کیفیت آموزشی درباره سؤالات امتحان نهایی

امدادگری که به امداد نیاز پیدا کرد!

ماجرای عجیب کارگر آجیل فروشی که در روز خواستگاری به دروغ گفت کارگردانم

آخرین جزئیات طوفان غافلگیر کننده اهواز

رود سرباز زنده شد

تندباد برای خرمشهر مشکل درست کرد

نماینده مجلس: راننده پورشه در اصفهان مرتکب قتل عمد شده است