هدفمندی انتخاباتی یارانه ها / دولت از ترس از دست دادن آرا، یارانه ها را هدفمند نکرد

وی با گلایه از دولت یازدهم می گوید: «دولت یازدهم بر این باور است که اگر بخواهد تغییری در شیوه یارانه نقدی بدهد، مردم از او ناراضی خواهند شد و این عدم رضایت را در انتخابات 96 نشان خواهند داد. لذا بهتر است تا انتخابات 96 دست به تغییرات در حوزه هدفمندی یارانه ها نزند». گفت وگوی ما با دکترشیخی را بخوانید.

· یکی از مواردی که آقای روحانی قبل از انتخابات 92 بر آن تأکید داشت، بحث هدفمندی یارانه ها بود. تیم مشاوره ایشان هم قبل از انتخابات گفته بودند که بدون شک دیگر نمی توان به روش سال 92 هدفمندی را به پیش برد و باید کار را به گونه ای دیگر دنبال کرد. ایشان گفته بودند حتما در صورت انتخاب شدن شان، روش را تغییر خواهند داد. چرا این اتفاق بعد از چهار سال رخ نداد؟!

من همان موقع در سال 92، وقتی آقای روحانی داشت قول می داد که می خواهد بعد از انتخابات و در صورت انتخاب شدن روش هدفمندی را تغییر دهد، به دوستانم گفتم این یک بلوف سیاسی انتخاباتی است. ایشان اصلا نمی دانست داستان چگونه است و همان طور که دیدید جناب آقای روحانی نتوانست بعد از انتخابات کاری از پیش ببرد. من یادم هست همان موقع قبل از انتخابات، تیم آقای روحانی در مشاوره هایی که به وی می دادند می گفتند که پرداخت نقدی یارانه ها به همه ملت کاری از اساس اشتباه است. اما واقعا سوال این جاست که چرا همان روش اشتباه قبلی تاکنون ادامه یافته است؟ البته این ها همان اوایل دولت، برای انصراف مردم از دریافت یارانه نقدی برنامه ای چیدند که با شکست رو به رو شد. این اقدام آ ها که برنامه اش را آقای مسعود نیلی، مشاور اقتصادی آقای روحانی طراحی و تدوین کرده بود، با شکست بدی رو به رو شد و حاصلی برای دولت نداشت. بعد از آن هم دولت دست روی دست گذاشت و فقط نظاره گر بود و هیچ اقدام خاصی برای حذف یارانه نقدی انجام نداد.

· آیا حذف پرداخت یارانه ها به این نحو، کار شکلی بود یا دولت به دلایل دیگری این کار را نکرد؟

هیچ اقتصاددانی نیست که روش کنونی دریافت نقدی یارانه ها را تأیید کند. الان دولت دارد به همه یارانه نقدی می دهد. اگر سال 89 این مسئله، یعنی پرداخت نقدی یارانه ها اتفاق افتاد یک اجبار بود و چاره ای جز این راه نبود. الان شش، هفت سال گذشته و باید این مسیر در این مدت کامل تر و اصلاح می شد، اما متأسفانه دولت یازدهم این کار را نکرد. بالاخره حذف ثروتمدنان از دریافت یارانه نقدی زیرساخت می خواهد. در این چهار سالی که از عمر دولت یازدهم گذشته است، هیچ راهکاری برای این اقدام داده نشد.

· چرا دست روی دست گذاشته شد؟ آیا راهکار علمی و عملیاتی برای حذف ثروتمندان از دریافت یارانه نقدی وجود ندارد؟

مگر می شود وجود نداشته باشد؟! راهکار علمی و عملیاتی برای حذف ثروتمندان وجود دارد و کارشناسان اقتصادی مستقل در تحلیل ها و مقالات خود، راهکارهایی را ارائه داده اند اما دولت به هیچ یک از این راهکارها توجهی نکرده است. دلیلش هم کاملا مشخص است. ببینید دولت در ابتدا به اشتباه فکر می کرد که وقتی فراخوان داوطلبانه انصراف از دریافت یارانه نقدی را بدهد، بسیاری از مردم و یارانه بگیران می آیند و داوطلبانه انصراف می دهند. این تحلیل را هم آقای نیلی به رئیس جمهور داده بود اما مشخص شد که تحلیل ایشان اشتباه بود و چنین اتفاقی نیفتاد، هیچ کسی انصراف نداد. دولت برای انصراف داوطلبانه خیلی تلاش کرده بود. همه را بسیج کرده بود که مردم از گرفتن یارانه نقدی منصرف شوند. کار فرهنگی زیادی کرده بودف اما متأسفانه همه خواستار تداوم دریافت نقدی یارانه از دولت بودند. لذا دولت یازدهم بعد از این که دید تحلیلش اشتباه از آب در آمد، دیگر سعی نکرد کاری انجام دهد.

· چرا این روند و تلاش ادامه پیدا نکرد؟

من فکر می کنم به دلیل مسائل سیاسی بود. یعنی ترسید که باز هم اشتباه کند. از ترس اشتباه دوباره اقدامی برای اصلاح نکرد. البته مهم ترین دلیل را مسائل سیاسی می دانم. دولت یازدهم بر این باور است که اگر بخواهد تغییری در شیوه یارانه نقدی بدهد، مردم از او ناراضی خواهند شد و این عدم رضایت را در انتخابات 96 نشان خواهند داد. لذا بهتر است تا انتخابات 96 دست به تغییرات در حوزه هدفمندی یارانه ها نزند. این ها معتقدند دولت یازدهم در صورتی که تغییری در روش یارانه نقدی بدهد، این کارش موجب ریزش رأی آوری جناب روحانی در انتخابات 96 خواهد شد، لذا نباید فعلا به ترکیب، قیمت و یا روش هدفمندی دست بزنند. همین اتفاق هم افتاد.

· عدم تغییر در روش یارانه نقدی چه تبعاتی می تواند برای دولت آینده داشته باشد؟

اگر دولت آینده، همین دولت حاکم باشد بدون شک ناچار است تغییرات اساسی در روش دریافت یارانه نقدی بدهد. اگر هر دولت دیگری نیز به جای دولت حاکم مستقر شود مطمئنا روش کنونی را تغییر خواهد داد؛ البته اگر مانند این دولت نخواهد سیاسی کاری کند. لذا تغییرات در روش دریافت یارانه نقدی یک اجبار است و بایستی در سال های آینده اتفاق بیفتد.

اما نکته ای که باید در این جا عرض کنم آن است که متأسفانه دولت آینده به دلیل سیاسی کاری عدم فراهم کردن زیرساخت های لازم برای حذف ثروتمندان از دریافت یارانه نقدی و نزدیک شدن به انتخابات 96، هیچ کاری برای حذف ثروتمندان از دریافت نقدی نکرد و این تعهد بزرگ را بر دوش دولت دوازدهم گذاشت. بالاخره با این اقدام دولت دوازدهم در صورت روی کارآمدن به طور جدی با چنین چالشی مواجه خواهد شد. چالش ها هم زیاد است؛ چون دولت یازدهم تمام اقدامات و اصلاحات زیرساختی را برای حذف متوقف کرد تا این اقدامات در نهایت موجب ریزش رأی آوری رئیس جمهور وقت نگردد. این یک تعهد بزرگ برای دولت دوازدهم خواهد بود و وقت زیادی هم از رئیس دولت دوازدهم و تیم اقتصادی سیاسی او خواهد گرفت. رئیس دولت دوازدهم هرکسی باشد با چالش های بزرگی از این حیث مواجه خواهد شد. بالاخره اهمال کاری دولت یازدهم و سیاسی کاری او، دولت آینده را با مشکل مواجه خواهد کرد.

اجازه بدهید یک نکته دیگر درباره رقم یارانه نقدی خدمت شما عرض کنم. همان طور که می دانید رقم یارانه نقدی هم اکنون که در سال 96 هستیم، همان رقم سال 89 است. من نمی دانم دولتمردان یازدهم چطور و با چه مکانیزم و محاسباتی به چنین رقمی در این شش سال رسیده اند. چطور به این نتیجه نرسیدند که بعد از شش سال رقم یارانه نقدی حتی هزار تومان هم نباید افزایش یابد؟! همه چیز گران شده است اما یارانه نقدی همان رقم سال 89 را دارد. بدون شک رقم یارانه نقدی قابلیت افزایش دارد. با توجه به این که فقط در دولت یازدهم دو، سه باری قیمت حامل های انرژی افزایش یافت اما یارانه نقدی ثابت ماند، دولت بعدی حتما و به راحتی می تواند رقم یارانه نقدی را افزایش دهد که این موضوع هم از جمله تعهدات بر جای گذاشته شده توسط دولت یازدهم محسوب می شود.

منبع: ماهنامه همشهری ماه، شماره 154