نت ها در بند / لغو کنسرت ها هر روز ابعاد تازه ای به خود می گیرد

سما بابایی، روزنامه نگار/ «کنسرت»، این کلمه ای است که این روزها نه تنها میان اهالی موسیقی و علاقه منان به این هنر شنیده می شود که بدل به یکی از رایج ترین واژه ها در ادبیات سیاسی ایران شده است و بلندترین مقامات درباره آن اظهارنظرهای متفاوت و گاه متناقض می کنند. دولت یازدهم که آمد، یکی از مهم ترین شعارهایش توجه ویژه به فرهنگ و از همه مهم تر موسیقی بود. حالا اندک اندک به انتخابات دوازدهمین دوره ریاست جمهوری نزدیک می شویم، اما همه آن روز جمعه را به خاطر دارند که رئیس جمهور روحانی، در مناظره تبلیغاتی اش چگونه از فرهنگ گفت. از این که «محمدرضا شجریان» بزرگ ترین سفیر فرهنگی ایران است. از این که می توان از پتانسیل موجود در فرهنگ بهره برد تا به اهدافی به نفع نظام بهره برد. آن روزها بسیاری از این صحبت ها خرسند شده و گمان کردند بعد از آن هشت سال که بسیاری از اهالی موسیقی را گوشه نشین و منزوی و مهاجر کرد، دوران تازه ای آغاز خواهد شد. این خوشحالی اما دوام چندانی نداشت، منتقدان دولت که تمام کارشکنی هایشان در مسئله سیاست خارجی راه به جایی نبرده بود، از همین مسئله بهره برده و آن را پاشنه آشیلی برای دولت بدل کردند. مشکلات از همان ابتدا آغاز شد، یک روز مسئله تک خوانی زنان مقابل وزیر ارشاد را برای وارد کردن فشارهای بیشتر به دولت و دستگاه فرهنگی اش علم کردند، یک روز هم خوانی – که همواره در این سال ها رواج داشته – را ممنوع و روز دیگر لیست سیاهی از شهرستان هایی دادند که نوازندگی زنان در آن ممنوع است و در همه این مدت کنسرت ها را لغو کردند.


«کنسرت» حالا تبدیل به واژه ای رایج شده است که همه حتی کسانی که یک بار هم در هیچ کنسرتی شرکت نکرده اند، به نوعی درگیر آن شده اند. در این لغوها ، نام های بزرگی به چشم می خورد؛ از «محمدرضا شجریان» - که خداوند سلامت گردانندش – اگر بگذریم که همچنان به عنوان یکی از بزرگ ترین چهره های هنری کشور در یک قرن اخیر فرصت اجرا در کشور خودش را ندارد، نام های بزرگی به چشم می خورد؛ کیهان کلهر، شهرام  ناظری، علیرضا قربانی، مسعود شعاری و بسیاری دیگر از اهالی موسیقی که برنامه هایشان را یکی پس از دیگری لغو کردند. برای هر کدام نیز بهانه ای متفاوت داشتند، بهانه هایی که گاه حتی باور کردنش نیز سخت است؛ آن ها که بیشتر در فضای موسیقی تنفس می کنند، می دانند که بهانه لغو تعدادی از این کنسرت ها به اندازه ای عجیب است و باور نکردنی که حتی تکرار آن در این نوشته هم توهین دیگری به اهالی نجیب موسیقی است. آن هم در شرایطی که رئیس جمهور، خود به شکل مستقیم بارها وارد این ماجرا شده است و اعلام کرده: «همان طور که از ابتدا اعلام کردیم، ما در زمینه فرهنگی معتقدیم که امور فرهنگی حتی الامکان باید به اصحاب فرهنگ واگذار شود. فضا را باید کاملا به گونه ای ترسیم کنیم که فضا هم برای آن ها که می خواهند از کالای فرهنگی استفاده کنند و هم آن هایی که می خواهند این آثار را تولید کنند، فضای مناسب و امنی باشد.»


رئیس دولت یازدهم بر این اعتقاد است که لغو کنسرت های موسیقی، تضییع حقوق مردم است. او می گوید آن هایی که بلیت یک برنامه را خریداری کرده و خود را برای دیدن آن آماده کرده اند، با این راه حقوق شان نادیده  گرفته می شود و به شکل کلی هر نوع دخالت خارج از قانون در امور فرهنگی، تضییع حقوق مردم است.


به هر روی، می توان صحبت های رئیس جمهور را فصل الخطابی درباره این ماجرا دانست. او می گوید: مجوزی که صادر می شود، باید مورد احترام باشد. علاوه بر آن، باید یادمان باشد که وقتی در یک چارچوب، مجوزی برای یک کنسرت داده می شود و از مردم دعوت می شود و بلیت می خرند، این گونه دخالت ها تضییع حقوق مردم است، قبل از این که تضییع حقوق اصحاب فرهنگ باشد.»


این روزها اما مسئله لغو کنسرت ها وارد فاز جدیدی شده است؛ پس از اظهارات آیت ا... علم الهدی درباره برگزاری کنسرت های موسیقی در شهر مشهد، «علی جنتی» - وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی – که بارها در این باره اظهارنظر کرده است، سرانجام اظهارنظری متفاوت انجام داد و چند روز پیش به این مسئله اشاره کرد که : «برگزاری کنسرت در شهر مشهد ملغی است.» او البته برگزاری کنسرت های دیگر در سراسر کشور را قانونی خواند و فقط به این سخنان بسنده کرد که: « با توجه به مزین بودن شهر مشهد به مرقد مطهر امام رضا(ع)، اجرای کنسرت ها در این شهر مخالفانی از جمله نماینده محترم ولی فقیه در خراسان رضوی را داشت که ما به نظر ایشان احترام گذاشته و با این که این کنسرت ها مشکل خاصی نداشت اما از ادامه اجرای آن ها در این شهر صرف نظر کردیم. با این حال کنسرت ها در دیگر شهرهای استان خراسان رضوی از جمله سبزوار، نیشابور، چناران و دیگر شهرها اجرا خواهد شد و به هیچ وجه قابل پذیرش نخواهد بود که از اجرای آن ها جلوگیری شود.»


او همچنین تأکید کرده است که با تمام توان به خواسته مردم برای اجرای کنسرت ها در شهرهای سراسر کشور احترام گذاشته و برای تحقق آن ها تلاش خواهد کرد. او که خود عضو شورای عال انقلاب فرهنگی است، به این مسئله نیز اشاره داشته است که کنسرت های برگزار شده در کشور هیچ مشکلی ندارند و بیشترشان دارای مضامین عرفانی هستند.


وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی این بار نیز تلاش کرد تا با فیصله بخشیدن به برگزاری کنسرت در مشهد، از حساسیت های موجود در برگزاری کنسرت جلوگیری کند و از برگزاری برنامه های موسیقایی در شهرهای دیگر استان خراسان هم سخن گفت. البته «علی مطهری» واکنش متفاوتی نسبت به این مسئله نشان داد و درباره سخنان «علم الهدی» گفت: «درباره اجرای کنسرت ها در استان های مختلف نباید تفاوت قائل شد، زیرا کشور که حکومت فدرالی نیست و این گونه نیست که بگوییم خراسان روضی دارای خودمختاری است و قوانین خاصی بر آن جا حکومت می کند. این کار و نظر غلط و نادرست است و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هم نباید زیر بار این موضوع می رفت. معنی ندارد بگوییم که یک استان از قانون مستثنی است. در این جا وزیر ارشاد عقب نشینی کرده و کارش هم درست نیست و حتی می شود مورد سوال در مجلس واقع شود. این موضوع از کجا آمده است؟ چنین چیزی اصلا معنی ندارد. اگر یک کنسرتی اشکال شرعی دارد، در هیچ جا مجاز نیست و نباید اجرا شود و اگر اشکال شرعی ندارد، برای همه شهرها قابل اجرا است. »


اما او تنها کسی نیستکه درباره این مسئله سخن گفته است. در سال ها و به خصوص ماه های اخیر بسیاری از مقامات و مسئولان درباره برگزاری یا لغو کنسرت ها سخن گفته اند، برای مثال حجت الاسلام و المسلمین محسنی اژه ای – سخنگوی قوه قضاییه – به این مسئله اشاره کرده ست که قوه قضاییه در اصل برگزاری کنسرت ها صحبتی ندارد: «همان طور که بارها گفته شده مجوز کنسرت را دولت ووزارت ارشاد صادر می کنند و قوه قضاییه در مورد اصل برگزاری این کنسرت ها صحبتی ندارد. بنابراین در بسیاری از استان ها و شهرها در سال های گذشته کنسرت ها برگزار شده و مجوز آن را وزارت ارشاد داده است. تعداد معدودی هم گزارش از ناحیه نیروی انتظامی و اطلاعات آمده و به قوه قضاییه و دادستان داده شده که پیش بینی شده در این کنسرت ها اقدامات خلاف قانون رخ می دهد. دادسرا هم در پاره ای از موارد به برگزار کنندگان این کنسرت ها گفته که کسی بیاید و متعهد شود که مسائل خلاف قانون و خلاف عفت عمومی در آن ها صورت نمی گیرد، در این صورت ما حرفی نداریم، اما اگر کسی متعهد نشود دادستان از برگزاری این کنسرت ها جلوگیری می کند.»


اما درست چند روز بعد از آن که «علی جنتی» - وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی – به این مسئله اشاره کرد که لغو کنسرت های موسیقی، در اختیار قوه قضاییه است و از این عبارت استفاده کرد که: «نقش قوه قضاییه در لغو برخی کنسرت ها، موثرتر از وزارت فرهنگ و ارشاد است» حجت الاسلام و المسلمین صادقی – معاون فرهنگی قوه قضاییه – در گفت وگو با یکی از این روزنامه ها، ضمن دفاع از لغو برخی کنسرت ها، به این مسئله اشاره کرده که : «درصد کنسرت هایی که لغو می شود، به یک درصد هم نمی رسد، هرچند حتی اگر یک کنسرت هم لغو شود، خوب نیست. باید مسئولان هماهنگی داشته باشند و همه جهات را ببینند و بعد مجوز صادر کنند. ای کاش مجوزها لغو نشود، به این دلیل که شایسته جامعه ما نیست که یک بخش اجازه بدهد و یک بخش جلوگیری کند. این کار بدی است اما اصل امر برگزاری کنسرت ممنوعیتی ندارد، بنابراین یک کنسرت صحیح و سالم چرا نباید بتواند به نحوه صحیح اجرا شود؟ نکته بعدی این است که بین دو بخش در نحوه برخورد با یک موضوع اتفاق نظر وجود ندارد که نتیجه آن چیزی است که می بینیم. یک طرف به اصل ماجرا نگاه می کند و دیگری به پیرامون آن. در کنسرت ها، اصل ماجرا مشکلی ندارد و مجوز می گیرد اما در مقام اجرا می بینند که مشکلات پیرامونی وجود دارد. هر وقت اجرا می شود تخلفات پیرامونی زیادی به وجود می آید. آن بخش که باید این موضوع را مدیریت کند یا نمی تواند مدیریت کند یا نمی خواهد این کار را بکند و این است که کشمکش به وجود می آید. بنابراین باید جلوی این شیوه کار گرفته شود مثلا ممکن است خواننده و نوازنده مشکلی نداشته باشد، اما حضاری که شرکت کرده اند، هیچ کنترلی بر روی آن ها نیست. اگر تخلفاتی پدید آمد باید چه کار کرد؟ این که جلوی آن را می گیرند، به خاطر این تخلفات است وگرنه در اصل برگزاری کنسرت مشکلی نیست.»


او همچنین به این مسئله اشاره کرده است که در کشور ما کنسرت برگزار می شود و درصد کنسرت هایی که لغو می شود، به یک درصد هم نمی رسد، هرچند حتی اگر یک کنسرت هم لغو شود، خوب نیست. باید مسئولان هماهنگی داشته باشند و همه جهات را ببینند و بعد مجوز صادر کنند.


مجموع این شرایط باعث شده است که برگزاری کنسرت که در تمام این سال ها شیوه ای معمول در موسیقی ایران بوده است، هر روز ابعادی جدیدو گاه پیچیده ای پیدا کند. «ارشاد» مجوز می دهد و «خودسرها» لغو می کنند. هیچ کدام هم به نفع دیگری کنار نمی آیند و همین امر است که تراژدی رقم زده که علاوه بر لیست بلندبالای ممنوع الکارها، با لغو متعدد کنسرت ها هم مواجه هستیم و در این میان شاید اظهارنظر چند وقت پیش «علی جنتی» وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که برگزاری کنسرت ها را راهی برای مقابله با افسردگی دانست، عجیب باشد، به خصوص آن که او می گوید وزارت متبوعش تلاش هایی را در زمینه افزایش این رویدادها انجام می دهد. او اما تنها عضو هیئت دولت نیست که در این زمینه اظهارنظر کرده است. اگر شرایط کنونی که هر روز هم پیچیده تر می شود، نت ها را بدل به مسئله ای امنیتی می کند، پای دیگرانی را هم به این بازی باز کرده است. انگار دولت از بی اعتنایی به مجوزهایی که صادر می کند به ستوه آمده است و در همین راستا «وزیر کشور» هم به رئیس قوه قضاییه نامه فرستاده است. همین چند روز قبل بود که «سلمان سامانی» سخنگوی وزارت کشور گفت: « لغو کنسرت  در خراسان رضوی مسئله ای بود که وزیر کشور با همه دغدغه هایی که دارد در اجرای اصل حاکمیت قانون وصیانت از آن به این مسئله ورود کرد. وزیر کشور نامه ای تهیه و آن را به رئیس قوه قضاییه ارسال کرد تا راه حلی برای مسئله لغو کنسرت ها در خراسان رضوی اندیشیده شود. ما معتقدیم منطقی ترین راه حل، صحبت شفاف با رئیس قوه قضاییه در جهت اتخاذ رویه ای واحد است تا در این گفت وگوها، قوه قضاییه نگاه حقوقی خود را به مسئله برگزاری کنسرت ها در خراسان رضوی اعلام کند.»


این در حالی است که «رحمانی فضلی» در دیدار خود با اهالی رسانه اظهارنظر مستقیمی در این باره نکرد و تنها به گفتن « ان شاءا... درست می شود» بسنده کرد.


«تنها معیار، قانون است.» می توان امیدوار بود که روزی این صحبت های «حسن روحانی» در جامعه محقق شود.


 منبع: هفته نامه صدا، شماره 94